'Ook lokaal bestuur vertoont autocratische tendensen'

Autocratische acties komen al ‘veelvuldig’ voor in Nederland. Dat schrijven onderzoekers in de eerste Democratie Monitor. Niet alleen landelijk, maar ook op lokaal niveau namen de onderzoekers autocratische tendensen waar. 'Ook lokaal bestuur vertoont autocratische tendensen' Verbieden van demonstraties en vergaderen achter gesloten deuren kunnen signalen zijn van autocratisering, waarschuwt de Democratie Monitor. Boodschappenlijst Onderzoekers van de Stichting Democratie Monitor legden zo’n vierhonderd ‘autocratische acties’ langs de meetlat van de door de Radboud Universiteit gepubliceerde ‘boodschappenlijst van aspirant-autocraten’. De universiteitsonderzoekers beschreven eerder al zeven verschillende strategieën die ‘democratisch gekozen aspirant-autocraten’ gebruiken om de democratie te ondermijnen. Ze keken daarbij onder meer haar Hongarije, maar ook naar antidemocratische acties in Venezuela, Peru, India, Slovenië en Kroatië. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om het ontwijken of herinterpreteren van bestaande regels om democratische controle te ontwijken, maar ook om het manipuleren of aanpassen van regels en procedures om de zittende macht te helpen. Ook infiltratie van loyalisten op plekken die onafhankelijk moeten blijven, is een strategie die autocraten gebruiken. Verregaandere maatregelen zijn het verbieden van demonstraties, of van kritische partijen. Ambigue strategieën Volgens de Democratie Monitor komen dergelijke acties ook in Nederland voor. Daarbij gaat het vooral om de ‘meer ambigue strategieën’, die niet meteen zichtbaar zijn als ondermijnend. Meer zichtbare autocratische acties, zoals het verbieden van bijvoorbeeld demonstraties, komen minder vaak voor. Die autocratische tendensen doen zich volgens de onderzoekers van de monitor ook voor op lokaal niveau. Zo kregen tien gemeenten dit voorjaar een boete van de Autoriteit Persoonsgegevens omdat ze dossiers met gevoelige informatie over islamitische inwoners verwerkten, ‘zonder dat de inwoners dat wisten’. Volgens de AP was dat een overtreding van de privacywet AVG. In maart, in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen, waarschuwde de AP een aantal lokale partijen dat ze op een verboden manier campagne voerden. Dat gebeurde door targeting, ofwel het gericht benaderen van kiezers zonder dat die daar toestemming voor gaven. Verbieden van demonstraties Volgens de Democratie Monitor zijn dat voorbeelden van het ontwijken van de regels. Verregaandere voorbeelden zijn het verbieden van demonstraties, zoals in enkele gemeenten gebeurde, of om gemeenteraden die achter gesloten deuren vergaderden. ‘Deze besluiten kunnen overigens zeer begrijpelijk zijn vanuit het perspectief van veiligheidsoverwegingen en beschermen van de openbare orde’, aldus de monitor. ‘Maar het patroon van toenemende beperkingen op openbare vergaderingen en demonstraties kent ook risico’s.’